Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Khuddakanikāye

Cūḷaniddesapāḷi

Pārāyanavaggo

Vatthugāthā

1.

Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;

Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.

2.

So assakassa visaye, maḷakassa [aḷakassa (su. ni. 983) muḷakassa (syā.), mūḷhakassa (ka.)] samāsane [samāsanne (ka.)];

Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.

3.

Tasseva [taṃyeva (ka.) aṭṭhakathā oloketabbā] upanissāya, gāmo ca vipulo ahu;

Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.

4.

Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;

Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.

5.

Ugghaṭṭapādo tasito [tassito (ka.)], paṅkadanto rajassiro;

So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.

6.

Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;

Sukhañca kusalaṃ pucchi, idaṃ vacanamabravi [vacanamabruvi (sī.)].

7.

‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;

Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.

8.

‘‘Sace me yācamānassa, bhavaṃ nānupadassati [padessati (ka.)];

Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.

9.

Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi;

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.

10.

Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;

Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.

11.

Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;

Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.

12.

‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;

Muddhani muddhapāte [muddhanimmuddhapāte (ka.)] vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.

13.

‘‘Bhotī [bhoti (ka.)] carahi jānāti, taṃ me akkhāhi pucchitā;

Muddhaṃ muddhādhipātañca [muddhātipātañca (ka.)], taṃ suṇoma vaco tava’’.

14.

‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇaṃ mettha na vijjati;

Muddhani muddhādhipāte ca, jinānañhettha [janānañhettha (ka.)] dassanaṃ’’.

15.

‘‘Atha ko carahi [yo carati (ka.)] jānāti, asmiṃ pathavimaṇḍale [puthavimaṇḍale (sī.)];

Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.

16.

‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;

Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.

17.

‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;

Sabbābhiññābalappatto [phalappatto (ka.)], sabbadhammesu cakkhumā;

Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.

18.

‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;

Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.

19.

Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;

Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.

20.

So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;

‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;

Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’.

21.

‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;

So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.

22.

Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapāragū [pārage (syā.)];

‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.

23.

‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;

Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;

Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.



礼敬世尊、阿罗汉、正等正觉者
小部
小义释
彼岸品
缘起偈
1.
从可爱的憍萨罗（今印度北方邦东部）城，
婆罗门精通咒语，为求无所有，向南方前行。
2.
他在阿萨卡地区，靠近马拉卡，
住在瞿昙婆梨河岸，以拾穗与果实为生。
3.
依止他而居，形成一大村落；
以此所得收入，举办大祭祀。
4.
大祭祀完毕后，又回到精舍；
当他刚回到时，另一婆罗门来访。
5.
足疲倦渴，牙齿沾泥尘满头，
他上前来乞求五百（钱）。
6.
婆婆利见他，请其就座；
问安并致意，说出这番话：
7.
"我所有可施之物，都已施舍；
请原谅我婆罗门，我没有五百（钱）。"
8.
"如果对我的乞求，你不予施与，
七日之内，你的头将裂为七片。"
9.
那欺诈者设计后，说出恐吓语；
婆婆利听闻此言，陷入忧苦。
10.
不进饮食日渐消瘦，为忧箭所中；
如此心境下，心不乐禅定。
11.
见他恐惧痛苦，一位善意天神，
来到婆婆利前，说出这番话：
12.
"他不知头为何物，是贪财的欺诈者；
对于头与头破，他毫无智慧。"
13.
"尊者既然知晓，请告诉我所问；
何为头与头破，让我听你所说。"
14.
"我也不知此事，我于此无智慧；
关于头与头破，唯胜者能见知。"
15.
"那么究竟谁知晓，在这大地之上；
何为头与头破，请天神告诉我。"
16.
"从迦毘罗卫城（今尼泊尔蓝毗尼附近），出世间导师，
甘蔗王的后裔，释迦子光明者。
17.
他是正等觉者，通达一切法；
具足一切神通力，于诸法具眼；
灭尽一切业，解脱诸执着。
18.
他是世间觉者，具眼说正法；
你去问他吧，他会为你解答。"
19.
听闻"正觉者"之语，婆婆利欢喜；
忧愁渐消退，获得广大喜。
20.
婆婆利心满意欢喜，因喜生智问天神：
"在哪个村镇或城邑，在哪片土地有世间导师；
我们该往何处去见，二足尊中最胜者？"
21.
"胜者住舍卫城（今印度北方邦斯拉瓦斯提）憍萨罗国，
具广大智慧最胜觉悟；
他是释迦子无漏离尘，知晓头破人中牛王。"
22.
于是他召集弟子，通晓咒语的婆罗门：
"来吧年轻人我说，听我所言。
23.
"世间难得见其，时时出现；
今天他出现于世，名声远播为正觉；
速往舍卫城，见二足尊中最胜者。"

24.

‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;

Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.

25.

‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;

Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.

26.

‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;

Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.

27.

‘‘Sace agāraṃ āvasati, vijeyya pathaviṃ imaṃ;

Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.

28.

‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;

Vivaṭṭacchado [vivattacchaddo (sī.)] sambuddho, arahā bhavati anuttaro.

29.

‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;

Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.

30.

‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;

Manasā pucchite pañhe, vācāya visajjissati’’ [vissajissati (ka.)].

31.

Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;

Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.

32.

Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;

Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.

33.

Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;

Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.

34.

Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;

Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.

35.

Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;

Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.

36.

Maḷakassa patiṭṭhānaṃ, puramāhissatiṃ [puramāhiyati (ka.)] tadā [sadā (ka.)];

Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.

37.

Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;

Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.

38.

Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;

Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.

39.

Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;

Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ.

40.

Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;

Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.

41.

Ajito addasa buddhaṃ, pītaraṃsiṃva [jitaraṃsiṃ sītaraṃsiṃ (ka.), vītaraṃsiṃ (sī. syā.)] bhāṇumaṃ;

Candaṃ yathā pannarase, paripūraṃ [pāripūriṃ (sī. syā.)] upāgataṃ.

42.

Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;

Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.

43.

‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ;

Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.

44.

‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;

Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.

45.

‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;

Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.

46.

‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;

Taṇhacchida [kaṅkhacchida (ka.)] pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṃ ahu’’.

47.

‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;

Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.

48.

Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;

Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.

49.

‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;

Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.

50.

‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;

Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.

51.

‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;

Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.



24.
"婆罗门啊，我们如何知晓见到是佛陀；
请为我们不知者说明，如何能知是他。"
25.
"在圣典中已说明，大人相之特征；
完整详述三十二，依次而无遗漏。
26.
若人身上具足此，大人相之特征；
唯有二种归宿，绝无第三可能。
27.
若居家生活时，必能统领大地；
不用刑杖兵器，以正法来治理。
28.
若他舍俗出家，离开居家生活；
揭开遮蔽成正觉，成为无上阿罗汉。
29.
种姓族氏与相貌，咒语弟子及其他；
头与头破等问题，且用意念来询问。
30.
若他是佛无障见，能知一切诸事物；
以意所问的问题，必会用语来解答。"
31.
听闻婆婆利之言，十六婆罗门弟子；
阿耆多帝须弥勒，富楼那与弥多求。
32.
陀多迦与优波私婆，难陀以及醯摩迦；
都提耶与双迦叶，聪慧者阇都羯尼。
33.
跋陀罗浮陀与优陀夜，还有婆罗门布娑罗；
以及智者摩伽罗阇，大仙人宾耆耶。
34.
各自率众皆知名，举世闻名无不晓；
禅修乐于深禅定，宿世熏习具智慧。
35.
向婆婆利致敬礼，右绕礼敬而后行；
身披鹿皮结螺髻，向北方而启程。
36.
经过马拉卡城，当时至阿希沙提；
又过郁阇尼瞿那达，毗地沙与林名城。
37.
又过憍赏弥与娑鸡多，最胜城舍卫（今印度北方邦斯拉瓦斯提）；
设多毗耶迦毘罗卫（今尼泊尔蓝毗尼附近），拘尸那揭罗宫。
38.
波婆与财富之城，毗舍离与摩揭陀（今印度比哈尔邦）；
又至石柱精舍处，风景优美令人欣。
39.
如渴者求清凉水，如商人求大利润；
如暑热求清凉荫，他们急速登山行。
40.
那时世尊正在此，比丘众前为上首；
为诸比丘说妙法，如狮子在林中吼。
41.
阿耆多见佛陀，如放金光的太阳；
又如十五月圆夜，圆满月亮当空照。
42.
见到他身相庄严，具足一切诸相好；
喜悦站立一旁处，意念发问如下言：
43.
"请说他的年岁数，说其种姓与相貌；
说他咒语通达处，教授弟子有几人？"
44.
"年岁一百二十岁，种姓名为婆婆利；
身上具三种相好，通达三部吠陀经。
45.
相经与史传典籍，词解与仪轨皆通；
教授五百弟子众，于己法中达彼岸。"
46.
"人中最胜请宣说，婆婆利身相详情；
请为断除我们疑，勿使我等存疑惑。"
47.
"舌能遮覆整个面，眉间长有白毫相；
阴处隐密如马藏，如是知之年轻人。"
48.
虽未听闻有人问，却闻问题即解答；
众人惊叹生净信，合掌恭敬而思维：
49.
"是天或是梵天耶，抑或帝释天主耶；
以意所问的问题，究竟是谁在回答？"
50.
"婆婆利详细询问，头与头破的意义；
请世尊为我等说，除疑解惑仙人尊。"
51.
"当知无明即是头，智慧能使头破碎；
以信念定相应时，精进欲

52.

Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;

Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.

53.

‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;

Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.

54.

‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;

Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.

55.

‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;

Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.

56.

Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;

Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.

Vatthugāthā niṭṭhitā.

1. Ajitamāṇavapucchā

57.

‘‘Kenassu nivuto loko, [iccāyasmā ajito]

Kenassu nappakāsati;

Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhayaṃ’’.

58.

‘‘Avijjāya nivuto loko, [ajitāti bhagavā]

Vevicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ’’.

59.

‘‘Savanti sabbadhi sotā, [iccāyasmā ajito]

Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi, kena sotā pidhiyyare’’.

60.

‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, [ajitāti bhagavā]

Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’.

61.

‘‘Paññā ceva sati cāpi [satī ceva (sī.)], [iccāyasmā ajito]

Nāmarūpañca mārisa;

Etaṃ me puṭṭho pabrūhi, katthetaṃ uparujjhati’’.

62.

‘‘Yametaṃ pañhaṃ apucchi, ajita taṃ vadāmi te;

Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati’’.

63.

‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā [sekkhā (ka.)] puthū idha;

Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisa’’.

64.

‘‘Kāmesu nābhigijjheyya, manasānāvilo siyā;

Kusalo sabbadhammānaṃ, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

Ajitamāṇavapucchā paṭhamā.

2. Tissametteyyamāṇavapucchā

65.

‘‘Kodha santusito loke, [iccāyasmā tissametteyyo]

Kassa no santi iñjitā;

Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati [na pimpati (bahūsu)];

Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’ti [sibbanimaccagā (sī. syā.)].

66.

‘‘Kāmesu brahmacariyavā, [metteyyāti bhagavā]

Vītataṇho sadā sato;

Saṅkhāya nibbuto bhikkhu, tassa no santi iñjitā.

67.

‘‘So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati;

Taṃ brūmi mahāpurisoti, so idha sibbinimaccagā’’ti.

Tissametteyyamāṇavapucchā dutiyā.

3. Puṇṇakamāṇavapucchā

68.

‘‘Anejaṃ mūladassāviṃ, [iccāyasmā puṇṇako]

Atthi pañhena āgamaṃ;

Kiṃ nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;

Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.

69.

‘‘Ye kecime isayo manujā, [puṇṇakāti bhagavā]

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;

Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ;

Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu’’.

70.

‘‘Ye kecime isayo manujā, [iccāyasmā puṇṇako]

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;

Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;

Atāruṃ jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.

71.

‘‘Āsīsanti thomayanti, abhijappanti juhanti; [Puṇṇakāti bhagavā]

Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ, te yājayogā bhavarāgarattā;

Nātariṃsu jātijaranti brūmi’’.



52.
于是青年满怀敬意，振作起精神勇气；
偏袒鹿皮于一肩，头面顶礼佛双足。
53.
"尊者啊，婆婆利婆罗门，与他的弟子们一起；
心怀欢喜意满足，礼拜具眼者足下。"
54.
"愿婆婆利婆罗门，与弟子众同安乐；
你也同得安乐住，长寿久住年轻人。
55.
婆婆利与你等众，一切疑惑尽可问；
我已允许你们问，心中所想尽可问。"
56.
蒙正觉者允许后，合掌恭敬而安坐；
阿耆多首先向，如来发问第一问。
缘起偈终
阿耆多学童问
57.
"什么遮蔽了世间？[尊者阿耆多如是问]
为何不得显明？
说何物为其染著？何为最大恐怖？"
58.
"无明遮蔽了世间，[世尊告阿耆多]
因悭吝放逸不显明；
我说渴爱为染著，苦是最大的恐怖。"
59.
"诸流遍处而流注，[尊者阿耆多如是问]
什么是遮止诸流？
请说防护诸流法，以何止息诸流？"
60.
"世间所有诸流注，[世尊告阿耆多]
正念即是其防护；
我说此为防诸流，以慧可止息诸流。"
61.
"智慧以及正念力，[尊者阿耆多如是问]
及名色尊者请说；
我今请问请告知，这在何处得灭尽？"
62.
"你所问的这问题，阿耆多我为你说；
名与色得灭尽处，无有余处得消失；
因识之灭尽之故，一切于此得灭尽。"
63.
"已达通达法者众，及诸有学众多人；
请为我说其行止，智者请为我宣说。"
64.
"不应贪着诸欲乐，心意清净无混浊；
善巧一切诸法中，比丘正念而游行。"
阿耆多学童问第一
帝须弥勒学童问
[后续内容下行...]
65.
"谁在世间得满足，[尊者帝须弥勒如是问]
谁无有所动摇？
谁知晓两端后，以慧不著于中间？
谁是你称大丈夫，谁超越了缝合？"
66.
"于欲修梵行者，[世尊告弥勒]
离贪常具正念；
比丘思择得寂灭，彼无有所动摇。
67.
彼知晓两端后，以慧不著于中间；
我说彼大丈夫，彼超越了缝合。"
帝须弥勒学童问第二
富楼那学童问
68.
"见本无动摇者，[尊者富楼那如是问]
我来请问于你：
仙人凡夫刹帝利，婆罗门向诸天，
世间广设诸祭祀，请问世尊为我说。"
69.
"凡诸仙人凡夫众，[世尊告富楼那]
刹帝利婆罗门向诸天，
世间广设诸祭祀，富楼那他们皆，
希求此世得存续，依老而设诸祭祀。"
70.
"凡诸仙人凡夫众，[尊者富楼那如是问]
刹帝利婆罗门向诸天，
世间广设诸祭祀，世尊他们于祭道，
是否不放逸度生老，尊者请为我解说。"
71.
"他们希求又赞叹，[世尊告富楼那]
祈祷供养为得利，
贪著利养着有爱，我说未度生与老。"

72.

‘‘Te ce nātariṃsu yājayogā, [iccāyasmā puṇṇako]

Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;

Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa;

Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.

73.

‘‘Saṅkhāya lokasmi paroparāni, [puṇṇakāti bhagavā]

Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;

Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.

Puṇṇakamāṇavapucchā tatiyā.

4. Mettagūmāṇavapucchā

74.

‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, [iccāyasmā mettagū]

Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ;

Kuto nu dukkhā samudāgatā ime, ye keci lokasmimanekarūpā’’.

75.

‘‘Dukkhassa ve maṃ pabhavaṃ apucchasi, [mettagūti bhagavā]

Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ;

Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye keci lokasmimanekarūpā.

76.

‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;

Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’.

77.

‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;

‘Kathaṃ nu dhīrā vitaranti oghaṃ, jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca’;

Taṃ me muni sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.

78.

‘‘Kittayissāmi te dhammaṃ, [mettagūti bhagavā]

Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.

79.

‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi dhammamuttamaṃ;

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.

80.

‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [mettagūti bhagavā]

Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;

Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe.

81.

‘‘Evaṃvihārī sato appamatto, bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni;

Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ’’.

82.

‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;

Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo.

83.

‘‘Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṃ, ye tvaṃ muni aṭṭhitaṃ ovadeyya;

Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga, appeva maṃ bhagavā aṭṭhitaṃ ovadeyya’’.

84.

‘‘Yaṃ brāhmaṇaṃ vedagumābhijaññā, akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ;

Addhā hi so oghamimaṃ atāri, tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho.

85.

‘‘Vidvā ca yo vedagū naro idha, bhavābhave saṅgamimaṃ visajja;

So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.

Mettagūmāṇavapucchā catutthī.

5. Dhotakamāṇavapucchā

86.

‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, [iccāyasmā dhotako]

Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ;

Tava sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.

87.

‘‘Tenahātappaṃ karohi, [dhotakāti bhagavā]

Idheva nipako sato;

Ito sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.

88.

‘‘Passāmahaṃ devamanussaloke, akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ;

Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu, pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi’’.

89.

‘‘Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya, kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke;

Dhammañca seṭṭhaṃ abhijānamāno [ājānamāno (sī. syā. pī.)], evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi’’.

90.

‘‘Anusāsa brahme karuṇāyamāno, vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;

Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno, idheva santo asito careyyaṃ’’.

91.

‘‘Kittayissāmi te santiṃ, [dhotakāti bhagavā]

Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.



72.
"若以祭祀供养者，[尊者富楼那如是问]
未能度脱生与老，尊者请说；
那么世间天与人，究竟谁能度生老，尊者啊；
我问世尊请为说。"
73.
"审察世间彼此已，[世尊告富楼那]
任何地方无动摇；
寂静无烟无忧虑，无求我说度生老。"
富楼那学童问第三
弥多求学童问
74.
"请问世尊为我说，[尊者弥多求如是问]
我认为你通达法自修；
这些种种诸苦恼，从何处生于世间？"
75.
"你问我苦的根源，[世尊告弥多求]
我如实知而告诉你；
执取为因而生苦，世间种种诸苦恼。
76.
无知之人造执取，愚者再再受诸苦；
是故智者知此已，莫造执取观苦生。"
77.
"我们所问你已答，现再问你请宣说；
智者如何度暴流，生老忧悲等诸苦；
牟尼请为善解说，因你已证知此法。"
78.
"我为你说此正法，[世尊告弥多求]
现见非传闻所得；
若知此法具正念，能度世间之贪著。"
79.
"我甚欢喜大仙人，所说最上微妙法；
若知此法具正念，能度世间之贪著。"
80.
"凡你所了知之事，[世尊告弥多求]
上下及与四方中；
于此喜乐与住著，须除识不住于有。
81.
如是而住具正念，比丘行时离执著；
生老忧悲等诸苦，智者即此得灭除。"
82.
"我喜大仙人此语，善说瞿昙无执法；
世尊确实已除苦，如是你已证此法。
83.
蒙你教诫的人众，他们必定能除苦；
我礼敬你大龙象，愿世尊教诫于我。"
84.
"若知婆罗门通达，无所有不著诸有；
他必已度此暴流，已渡彼岸无荒秽无疑惑。
85.
此人智者达通达，于有中舍离此缚；
彼离渴爱无忧求，我说彼度生与老。"
弥多求学童问第四
陀多迦学童问
86.
"我问世尊请为说，[尊者陀多迦如是问]
大仙我渴仰你言；
听闻你的教诲已，当学自己的涅槃。"
87.
"是故当勤精进修，[世尊告陀多迦]
即此具慧有正念；
从此听闻教诲已，当学自己的涅槃。"
88.
"我见天界人世间，无所有婆罗门行；
我礼敬你普眼者，释迦请解我疑惑。"
89.
"陀多迦我不能解，世间任何人疑惑；
当知最上之正法，如是汝度此暴流。"
90.
"请教导我大梵天，以慈悲心说离法；
如我犹如虚空般，无碍此处独行止。"
91.
"我为你说寂静法，[世尊告陀多迦]
现见非传闻所得；
若知此法具正念，能度世间之贪著。"

92.

‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.

93.

‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā]

Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;

Etaṃ viditvā saṅgoti loke, bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.

Dhotakamāṇavapucchā pañcamī.

6. Upasīvamāṇavapucchā

94.

‘‘Eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, [iccāyasmā upasīvo]

Anissito no visahāmi tārituṃ;

Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ’’.

95.

‘‘Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, [upasīvāti bhagavā]

Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;

Kāme pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa’’.

96.

‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [iccāyasmā upasīvo]

Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;

Saññāvimokkhe parame vimutto [dhimutto (ka.)], tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī’’ [anānuvāyī (syā. ka.)].

97.

‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [upasīvāti bhagavā]

Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;

Saññāvimokkhe parame vimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī’’.

98.

‘‘Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi vassānaṃ samantacakkhu;

Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa’’.

99.

‘‘Acci yathā vātavegena khittā, [upasīvāti bhagavā]

Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;

Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ’’.

100.

‘‘Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo;

Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.

101.

‘‘Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, [upasīvāti bhagavā]

Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;

Sabbesu dhammesu samūhatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe’’ti.

Upasīvamāṇavapucchā chaṭṭhī.

7. Nandamāṇavapucchā

102.

‘‘Santi loke munayo, [iccāyasmā nando]

Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;

Ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti, udāhu ve jīvitenūpapannaṃ’’.

103.

‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, munīdha nanda kusalā vadanti;

Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi’’.

104.

‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ,

Anekarūpena vadanti suddhiṃ;

Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,

Atāru jātiñca jarañca mārisa;

Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.

105.

‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;

Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nātariṃsu jātijaranti brūmi’’.

106.

‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;

Te ce muni brūsi anoghatiṇṇe, atha ko carahi devamanussaloke;

Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ’’.

107.

‘‘Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]

Jātijarāya nivutāti brūmi;

Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;

Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;

Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi’’.



92.
"我甚欢喜大仙人，所说最上寂静法；
若知此法具正念，能度世间之贪著。"
93.
"凡你所了知之事，[世尊告陀多迦]
上下及与四方中；
知此为世间执著，莫对

108.

‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;

Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;

Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;

Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī’’ti.

Nandamāṇavapucchā sattamā.

8. Hemakamāṇavapucchā

109.

‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, [iccāyasmā hemako]

Huraṃ gotamasāsanā;

Iccāsi iti bhavissati, sabbaṃ taṃ itihītihaṃ;

Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ, nāhaṃ tattha abhiramiṃ.

110.

‘‘Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṃ muni;

Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.

111.

‘‘Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka;

Chandarāgavinodanaṃ, nibbānapadamaccutaṃ.

112.

‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;

Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattika’’nti.

Hemakamāṇavapucchā aṭṭhamā.

9. Todeyyamāṇavapucchā

113.

‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, [iccāyasmā todeyyo]

Taṇhā yassa na vijjati;

Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa kīdiso’’.

114.

‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, [todeyyāti bhagavā]

Taṇhā yassa na vijjati;

Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa nāparo’’.

115.

‘‘Nirāsaso so uda āsasāno [āsayāno (ka.)], paññāṇavā so uda paññakappī;

Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ, taṃ me viyācikkha samantacakkhu’’.

116.

‘‘Nirāsaso so na ca āsasāno, paññāṇavā so na ca paññakappī;

Evampi todeyya muniṃ vijāna, akiñcanaṃ kāmabhave asatta’’nti.

Todeyyamāṇavapucchā navamā.

10. Kappamāṇavapucchā

117.

‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [iccāyasmā kappo]

Oghe jāte mahabbhaye;

Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa;

Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā’’.

118.

‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [kappāti bhagavā]

Oghe jāte mahabbhaye;

Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te.

119.

‘‘Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;

Nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ.

120.

‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;

Na te māravasānugā, na te mārassa paṭṭhagū’’ti [paddhagū (sī.)].

Kappamāṇavapucchā dasamā.

11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā

121.

‘‘Sutvānahaṃ vīramakāmakāmiṃ, [iccāyasmā jatukaṇṇi]

Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ;

Santipadaṃ brūhi sahajanetta, yathātacchaṃ bhagavā brūhi metaṃ.

122.

‘‘Bhagavā hi kāme abhibhuyya iriyati, ādiccova pathaviṃ tejī tejasā;

Parittapaññassa me bhūripañña, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;

Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.

123.

‘‘Kāmesu vinaya gedhaṃ, [jatukaṇṇīti bhagavā]

Nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;

Uggahitaṃ nirattaṃ vā, mā te vijjittha kiñcanaṃ.

124.

‘‘Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ;

Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasi.

125.

‘‘Sabbaso nāmarūpasmiṃ, vītagedhassa brāhmaṇa;

Āsavāssa na vijjanti, yehi maccuvasaṃ vaje’’ti.

Jatukaṇṇimāṇavapucchā ekādasamā.

12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā

126.

‘‘Okañjahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ, [iccāyasmā bhadrāvudho]

Nandiñjahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ;

Kappañjahaṃ abhiyāce sumedhaṃ, sutvāna nāgassa apanamissanti ito.

127.

‘‘Nānājanā janapadehi saṅgatā,

Tava vīra vākyaṃ abhikaṅkhamānā;

Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.



108.
"我欢喜大仙人此语，善说瞿昙无执法；
于所见闻觉知及，一切戒禁舍离已；
种种形色悉舍弃，通达渴爱无漏者；
我说他们度暴流。"
难陀学童问第七
醯摩迦学童问
109.
"从前为我解说者，[尊者醯摩迦如是问]
在瞿昙教法之前；
说是过去将来事，都是传闻之所传；
都是增长寻思想，我于其中不欢喜。
110.
请为我说灭渴法，牟尼请为我宣说；
若知此法

128.

‘‘Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ, [bhadrāvudhāti bhagavā]

Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;

Yaṃ yañhi lokasmimupādiyanti, teneva māro anveti jantuṃ.

129.

‘‘Tasmā pajānaṃ na upādiyetha, bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke;

Ādānasatte iti pekkhamāno, pajaṃ imaṃ maccudheyye visatta’’nti.

Bhadrāvudhamāṇavapucchā dvādasamā.

13. Udayamāṇavapucchā

130.

‘‘Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, [iccāyasmā udayo]

Katakiccaṃ anāsavaṃ;

Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ;

Aññāvimokkhaṃ pabrūhi, avijjāya pabhedanaṃ’’.

131.

‘‘Pahānaṃ kāmacchandānaṃ, [udayāti bhagavā]

Domanassāna cūbhayaṃ;

Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ.

132.

‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ , dhammatakkapurejavaṃ;

Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedanaṃ’’.

133.

‘‘Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;

Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.

134.

‘‘Nandisaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;

Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.

135.

‘‘Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, taṃ suṇoma vaco tava’’.

136.

‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato;

Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhatī’’ti.

Udayamāṇavapucchā terasamā.

14. Posālamāṇavapucchā

137.

‘‘Yo atītaṃ ādisati, [iccāyasmā posālo]

Anejo chinnasaṃsayo;

Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ.

138.

‘‘Vibhūtarūpasaññissa, sabbakāyappahāyino;

Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato;

Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho’’.

139.

‘‘Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, [posālāti bhagavā]

Abhijānaṃ tathāgato;

Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, vimuttaṃ tapparāyaṇaṃ.

140.

‘‘Ākiñcaññasambhavaṃ ñatvā, nandī saṃyojanaṃ iti;

Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati;

Etaṃ [evaṃ (syā. ka.)] ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato’’ti.

Posālamāṇavapucchā cuddasamā.

15. Mogharājamāṇavapucchā

141.

‘‘Dvāhaṃ sakkaṃ apucchissaṃ, [iccāyasmā mogharājā]

Na me byākāsi cakkhumā;

Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutaṃ.

142.

‘‘Ayaṃ loko paro loko, brahmaloko sadevako;

Diṭṭhiṃ te nābhijānāti, gotamassa yasassino.

143.

‘‘Evaṃ abhikkantadassāviṃ, atthi pañhena āgamaṃ;

Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’’.

144.

‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato;

Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā;

Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti.

Mogharājamāṇavapucchā pannarasamā.

16. Piṅgiyamāṇavapucchā

145.

‘‘Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, [iccāyasmā piṅgiyo]

Nettā na suddhā savanaṃ na phāsu;

Māhaṃ nassaṃ momuho antarāva, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;

Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.

146.

‘‘Disvāna rūpesu vihaññamāne, [piṅgiyāti bhagavā]

Ruppanti rūpesu janā pamattā;

Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu rūpaṃ apunabbhavāya’’.



128.
"应舍一切取著爱，[世尊告跋陀罗浮陀]
上下四方及中间；
凡世间所执著者，魔正随逐此众生。
129.
是故比丘具正智，世间一物勿执取；
观察众生著执取，陷于死境难超脱。"
跋陀罗浮陀学童问第十二
优陀耶学童问
130.
"坐禅离尘已成就，[尊者优陀耶如是问]
所作已办无漏者；
通达一切诸法者，我来问你一问题；
请说解脱之智慧，破除无明之方法。"
131.
"断除欲贪与忧郁，[世尊告优陀耶]
二者都要舍离去；
消除昏沉与睡眠，防止掉举与恶作。
132.
舍念清净为前导，依正思维为先行；
我说此是解脱智，能破除于无明。"
133.
"什么束缚着世间，什么使其流转转？
舍弃何物得解脱，称之为是涅槃呢？"
134.
"喜乐束缚着世间，寻思使其流转转；
舍弃渴爱得解脱，称之为是涅槃。"
135.
"如何具念而行者，其识能得灭尽呢？
我来请问世尊说，愿闻尊者所宣说。"
136.
"不乐内外诸感受，如是具念而行者；
其识必能得灭尽。"
优陀耶学童问第十三
波娑罗学童问
137.
"能说过去无动摇，[尊者波娑罗如是问]
断除疑惑度一切；
我为问题而来此，请为解说。
138.
超越色想一切身，内外观察皆无物；
释迦我问如是人，应如何引导教化？"
139.
"如来了知一切处，[世尊告波娑罗]
识之所依住之处；
知其安住得解脱，及知趣向何方所。
140.
知无所有处生起，喜为束缚如是知；
如是证知此事已，于此观察真实性；
此是婆罗门所知，修行圆满之智慧。"
波娑罗学童问第十四
摩伽罗阇学童问
141.
"我曾两次问释迦，[尊者摩伽罗阇如是问]
具眼者未为解答；
传说若问第三次，天仙必为作解答。
142.
此世他世梵天界，以及诸天所居处；
不了知汝之见解，享盛名的瞿昙啊。
143.
如是殊胜具见者，我为问题而来此；
云何观察此世间，死王不得见此人？"
144.
"摩伽罗阇常正念，观察世间皆是空；
拔除我见之执着，如是得度于死亡；
如是观察此世间，死王不得见此人。"
摩伽罗阇学童问第十五
宾耆耶学童问
145.
"我今衰老无气力，[尊者宾耆耶如是问]
肤色枯槁目不明；
耳聋难闻声不畅，莫令我陷入迷惘；
请说能知之正法，断除生老之方法。"
146.
"见诸色相受损害，[世尊告宾耆耶]
放逸人们受色苦；
是故宾耆耶不放逸，舍离色相勿再生。"

147.

‘‘Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo;

Na tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ [asutaṃ amutaṃ vā (sī.), asutāmutaṃ vā (syā.), asutaṃ’mutaṃ vā (pī.)], atho aviññātaṃ kiñcanamatthi [kañci matthi (syā.), kiñci natthi (pī.), kiñcinamatthi (ka.)] loke;

Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ, jātijarāya idha vippahānaṃ’’.

148.

‘‘Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno, [piṅgiyāti bhagavā]

Santāpajāte jarasā parete;

Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyā’’ti.

Piṅgiyamāṇavapucchā soḷasamā.

17. Pārāyanatthutigāthā

Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ [paricārakasoḷasannaṃ (syā. ka.)] brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ [pañhe (sī. pī.)] byākāsi. Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. ‘‘Pāraṅgamanīyā ime dhammā’’ti – tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyananteva [pārāyaṇaṃtveva (sī. aṭṭha.)] adhivacanaṃ.

149.

Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;

Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.

150.

Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;

Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;

Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.

151.

Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;

Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.

152.

Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhe puṭṭho yathātathaṃ;

Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni.

153.

Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;

Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike.

154.

Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;

Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato.

155.

Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;

Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.

18. Pārāyanānugītigāthā

156.

‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ , [iccāyasmā piṅgiyo]

Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;

Nikkāmo nibbano [nibbuto (syā.)] nāgo, kissa hetu musā bhaṇe.

157.

‘‘Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;

Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasañhitaṃ.

158.

‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;

Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me.

159.

‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;

Evampahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto.

160.

‘‘Yeme pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā;

Iccāsi iti bhavissati;

Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.

161.

‘‘Eko tamanudāsino, jutimā so pabhaṅkaro;

Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.

162.

‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’.

163.

‘‘Kiṃ nu tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya;

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.

164.

‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’.

165.

‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.

166.

‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;

Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.



147.
"四方四维及上下，总共十方此世间；
世间所有未见闻，未觉知未了解者；
为我说法使得知，断除生老之方法。"
148.
"见诸人陷于渴爱，[世尊告宾耆耶]
被老折磨受热恼；
是故宾耆耶不放逸，断除渴爱勿再生。"
宾耆耶学童问第十六
彼岸道赞偈
这是世尊住在摩揭陀国石窟精舍时所说。应十六位侍者婆罗门之请，一一解答其所问。若能了知每一问题之义及法，依法修行，必能到达老死彼岸。因此法门能令到达彼岸，故名为"到彼岸道"。
149.
阿耆多帝须弥勒，富楼那与弥多求；
陀多迦与优波私婆，难陀以及醯摩迦。
150.
都提耶与双迦叶，智者阇都羯尼；
跋陀罗浮陀优陀夜，波娑罗婆罗门；
智者摩伽罗阇，及大仙人宾耆耶。
151.
他们来诣佛世尊，具足戒行大仙人；
询问微妙诸问题，来访最胜佛世尊。
152.
佛为他们如实答，随其所问而解说；
以其问题之解答，令婆罗门皆欢喜。
153.
他们欢喜见具眼，日种佛陀令欢喜；
于具胜慧者之前，修习清净梵行。
154.
若能依照佛所说，一一问题而修行；
必能从此到彼岸，从未到达而得达。
155.
从此岸到彼岸去，修习最上之道路；
此道通往于彼岸，故名为"到彼岸道"。
彼岸道随诵偈
156.
"我今诵唱到彼岸，[尊者宾耆耶如是说]
如所见而为宣说，无垢广慧大智者；
离欲寂静如龙象，何故而说虚妄言。
157.
已离垢污与愚痴，已断我慢与嫉妒；
我今称颂其言教，具足美妙之词句。
158.
破暗佛陀普眼者，超越世间度有边；
无漏断除一切苦，名实相符我所事。
159.
如鸟离开贫树林，栖止果实繁茂林；
如是我离少见者，如鹅到达大海洋。
160.
从前为我解说者，在瞿昙教法之前；
说是过去将来事，都是传闻之所传；
都是增长寻思想。
161.
唯一除暗发光明，光明之主破黑暗；
瞿昙具广大智慧，瞿昙具广大智能。
162.
为我说法现见证，即时即地离渴爱；
灭尽渴爱无灾患，无有可比拟之法。"
163.
"为何须离开片刻，宾耆耶离瞿昙师；
具广智慧瞿昙师，具广智能瞿昙师。
164.
为汝说法现见证，即时即地离渴爱；
灭尽渴爱无灾患，无有可比拟之法。"
165.
"我不离开一刹那，婆罗门我常忆念；
具广智慧瞿昙师，具广智能瞿昙师。
166.
为我说法现见证，即时即地离渴爱；
灭尽渴爱无灾患，无有可比拟之法。

167.

‘‘Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto.

Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ.

168.

‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca,

Nāpentime gotamasāsanamhā;

Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi.

169.

‘‘Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha;

Saṅkappayantāya [saṃkappayattāya (sī.)] vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto.

170.

‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;

Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.

171.

‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo ca;

Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ’’ [maccudheyyapāraṃ (sī.)].

172.

‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;

Vivaṭṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā.

173.

‘‘Adhideve abhiññāya, sabbaṃ vedi paroparaṃ;

Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.



167.
"我以意念如眼见，日日夜夜婆罗门；
礼敬度过漫长夜，因此我想未离开。
168.
信心欢喜意念住，
不离瞿昙之教法；
广慧者去任何方，我必随彼方而拜。
169.
因我衰老力微弱，此身不能往彼处；
常以思念而前往，我心系于彼处故。
170.
我卧泥中不断挣，从此岸到彼岸去；
后见正觉度暴流，无漏解脱之世尊。
171.
如跋迦利具信心，跋陀罗浮陀阿拉维瞿昙；
你也应当起信心，宾耆耶你必能度死魔领域到彼岸。"
172.
"我更生起深净信，听闻牟尼之言教；
揭开遮蔽正觉者，无荒秽具辩才智。
173.
了知天界诸天事，知晓一切高与低；
导师解答诸问题，为诸疑惑者开示。

174.

‘‘Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci;

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti [ajitamāṇavapucchāya paṭṭhāya yāvapārāyanānugītigātāpariyosānā syā. … potthake natthi].

Pārāyanānugītigāthā niṭṭhitā.

174.
"无可动摇不可坏，无有可比拟之法；
必定我将能证得，于此我心无怀疑，如是持我心解脱。"
彼岸道随诵偈终。;


